Polski Związek Niewidomych

W dniu 24 marca w gmachu Sejmu odbyło się posiedzenie Podkomisji stałej do spraw osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego, w którym – jako strona społeczna – uczestniczyli pracownicy Centrum Rehabilitacji Instytutu Tyflologicznego PZN.

Posiedzenie dotyczyło realizacji programu „Wypożyczalnia technologii wspomagających dla osób z niepełnosprawnością”. Temat referowali przedstawiciele Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oraz Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych.

Przewodnicząca podkomisji, poseł Barbara Oliwiecka przypomniała uczestnikom posiedzenia, że program wypożyczania sprzętu rozpoczął się we wrześniu 2023 roku. Zadała referującym kilka pytań: jakim sprzętem dysponuje wypożyczalnia, jakie środki finansowe zostały zaangażowane, czy i jak jest wykorzystywany, jakie zmiany są przewidywane?

Bożena Borowiec, wiceprezes PFRON, poinformowała, że w październiku 2022 roku na zakup sprzętu do wypożyczalni technologii wspomagających wydano 96 mln zł,  planowano 200 mln zł. Zakupiony sprzęt był z klauzulą tajności. Wypożyczalnia wówczas nie funkcjonowała. W momencie, kiedy został przyjęty program wypożyczania, niektóre z zakupionych sprzętów nie nadawały się już do wykorzystania. Kiedy we wrześniu 2023 r. PFRON zawarł umowę z Rządową Agencją Rezerw Strategicznych ruszył program wypożyczeń. Wówczas także pojawiły się problemy, np. rodzaj zakupionych wózków elektrycznych okazał się nietrafiony w kontekście potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Dodatkowo wskazywano na nieprawidłowości w samym procesie zakupów – nabyto m.in. 619 skuterów oraz 1132 wózki elektryczne, które w praktyce nie zostały wypożyczone. Sprzęt objęty był jedynie 6-miesięczną gwarancją, a w trakcie magazynowania nie dbano o ładowanie akumulatorów, co doprowadziło do ich degradacji.  Na około 14,5 tysiąca asortymentu, 7100 stanowią aparaty słuchowe.

Sam proces wypożyczeni sprzętu okazał się bardzo trudny, przewożenie go po całej Polsce z jednej centralnej wypożyczalni zlokalizowanej w Ełku, potrzeba zachowania niejednokrotnie sterylności, instalacja u osoby z niepełnosprawnością i nauka obsługi, a przy odbiorze i przekazywaniu kolejnej osobie czyszczenie i dezynfekcja. Wszystkie te działania pochłaniały kolejne miliony. Centralna Wypożyczalnia Technologii Wspomagających stawała się coraz bardziej problematyczna.

Natomiast odsetek wypożyczeń był znikomy – 73% asortymentu nigdy nie trafiło do osób z niepełnosprawnościami. Przykładowo, w przypadku aparatów słuchowych było to jedynie 20%. Najchętniej wypożyczane były łóżka – podpisano 1561 umów. W dniu 31.12.2025 r. program został zamknięty, a wypożyczenia są stopniowo wygaszane; do końca 2026 r. obsługiwane są jeszcze wcześniej złożone wnioski i umowy.

Aktualnie trwają prace nad dokonaniem strategicznych zmian. Powstają pytania: czy sprzęt wypożyczony powinien zostać u osób używających go, komu przekazać pozostały sprzęt – jakim podmiotom czy osobom?

Program nie będzie prowadzony w dotychczasowej formie, ale aby zrobić nowe wdrożenie potrzebna jest zmiana przepisów legislacyjnych.

Wiceprezes zarządu PFRON powiedziała, że zdaniem PFRON sprzęt powinien trafić do potrzebujących jak najszybciej, póki jeszcze jest użyteczny. Aparaty słuchowe np. trzeba przekazać 5.500 osób. Był także pomysł powiązania sprzętu z wypożyczalni z Ośrodkami Wsparcia i Testów (OWiT), w ramach Centrów Informacyjno-Doradczych dla Osób z Niepełnosprawnością (CIDON), których jest 19 w Polsce.

Zastanawiano się czy i jakiego rodzaju wypożyczalnie mają sens biorąc pod uwagę, że technologia bardzo szybko się zmienia. Pani poseł obiecała pomoc w sprawach legislacyjnych. Temat jest niezwykle trudny, budzący wiele pytań i emocji.

Centrum Rehabilitacji w Instytucie Tyflologicznym PZN