Czy usługi stomatologiczne są dostępne? Wnioski z badania
Dostęp do usług medycznych, w tym stomatologicznych, jest jednym z podstawowych elementów systemu ochrony zdrowia. W przypadku osób z niepełnosprawnościami dostęp do tych usług bywa ograniczony.
Na zlecenie PFRON wykonano „Badanie dostępności gabinetów stomatologicznych i usług świadczonych na rzecz osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami”. Na podstawie zabranych danych opisano tam bariery, jakie zgłaszają pacjenci z niepełnosprawnościami. Przedstawiono także rekomendacje dla gabinetów stomatologicznych.
W Polsce brakuje kompleksowych standardów obsługi osób ze szczególnymi potrzebami w gabinetach stomatologicznych. Obecne regulacje mają charakter fragmentaryczny i wynikają z kilku różnych aktów prawnych.
Dostępność gabinetów stomatologicznych pozostaje nierówna. Najlepsza sytuacja występuje w miastach wojewódzkich i większych placówkach. Natomiast w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich dostępność gabinetów stomatologicznych jest ograniczona.
Bariery i ograniczenia w dostępie do usług stomatologicznych
Osoby z niepełnosprawnościami napotykają w trakcie wizyty w gabinecie stomatologa następujące bariery:
- architektoniczne – np. brak dostępu dla osób poruszających się na wózkach, nieprzystosowane wejścia, brak windy, wąskie przejścia, niewłaściwe stanowiska w gabinecie;
- cyfrowe i komunikacyjne – np. brak adaptacji strony internetowej, formularzy dla osób z niepełnosprawnością wzroku lub słuchu, brak materiałów w prostym języku;
- organizacyjne i proceduralne – np. długi czas oczekiwania na wizytę, ograniczona liczba gabinetów przystosowanych, brak wsparcia asysty lub opiekuna, ograniczone godziny wizyt;
- kompetencyjne – brak odpowiedniego przeszkolenia lekarzy, asystentów, personelu administracyjnego w obsłudze osób z różnymi niepełnosprawnościami;
- obawy lekarzy, wykluczanie pacjentów, odmowa przyjęcia, ograniczony zakres świadczeń, niechęć lub brak doświadczenia.
Rekomendacje dla gabinetów stomatologicznych
Z przeprowadzonej analizy danych zebranych w badaniu wynikają następujące rekomendacje:
- każdy gabinet powinien przeprowadzić samoocenę dostępności (architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej), a następnie opracować plan poprawy dostosowań;
- wprowadzenie obowiązkowych szkoleń personelu w zakresie obsługi osób ze szczególnymi potrzebami,
- promowanie modeli wizyt dostosowanych, cechujących się wydłużonym czasem wizyt, wcześniej zaplanowaną obsługą, możliwością konsultacji z opiekunem, informacją przed wizytą;
- rozwój dostępności cyfrowej: strony internetowe gabinetów i aplikacje zgodne z wytycznymi WCAG, formularze rejestracyjne i dokumenty dostępne dla osób z niepełnosprawnościami, materiały w prostym języku;
- wsparcie finansowe i systemowe dla gabinetów stomatologicznych na zakup sprzętu, dostosowania budowlane, zatrudnienie asysty;
- opracowanie standardu dostępności usług stomatologicznych dla osób ze szczególnymi potrzebami, z monitoringiem wdrożenia i mechanizmem raportowania;
- zbieranie i upowszechnianie dobrych praktyk – studia przypadku gabinetów, które osiągnęły wysoki poziom dostępności i na tej podstawie zachęcanie środowiska do dzielenia się doświadczeniami.
Centrum Komunikacji PZN
Źródło: Raport końcowy z „Badania dostępności gabinetów stomatologicznych i usług świadczonych na rzecz osób ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami”.
