Polski Związek Niewidomych

Aktualizacja niniejszego materiału: 04.11.2025 r.

Podstawowym aktem prawnym regulującym zagadnienia dotyczące uprawnień wyborców z niepełnosprawnościami, którzy chcą wziąć udział wyborach jest ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. kodeks wyborczy (Dz.U. z 2025 r., poz. 365 ze zm.).

Poniższe zasady odnoszą się do następujących wyborów:

1. do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej;
2. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;
3. do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej;
4. do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego (to jest do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw);
5. wójtów, burmistrzów i prezydentów miast.

Warto zaznaczyć, iż definicja wyborcy niepełnosprawnego, nie jest ograniczona do osób legitymujących się określonym dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność. Przepisy stanowią, iż wyborcą niepełnosprawnym – jest wyborca o ograniczonej sprawności fizycznej, psychicznej, umysłowej lub w zakresie zmysłów, która utrudnia mu wzięcie udziału w wyborach (art. 5 pkt 11 kodeksu wyborczego).

I. przed wyborami

1. Prawo do informacji – (art. 37a Kodeksu wyborczego):
   Wyborca niepełnosprawny (bez względu na to, czy legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności) ma prawo do uzyskiwania informacji o:
   1. właściwym dla siebie okręgu wyborczym i obwodzie głosowania;
   2. lokalach obwodowych komisji wyborczych dostosowanych do potrzeb wyborców niepełnosprawnych, znajdujących się najbliżej miejsca zamieszkania wyborcy niepełnosprawnego;
   3. warunkach dopisania wyborcy niepełnosprawnego do spisu wyborców w wybranym przez siebie obwodzie głosowania dostosowanym do potrzeb wyborców niepełnosprawnych;
   4. warunkach bezpłatnego transportu, o którym mowa w art. 37e § 1;
   5. terminie wyborów oraz godzinach głosowania;
   6. komitetach wyborczych biorących udział w wyborach oraz zarejestrowanych kandydatach i listach kandydatów;
   7. warunkach oraz formach głosowania.

   Powyższe informacje przekazuje wójt lub upoważniony przez niego pracownik urzędu gminy w godzinach pracy urzędu, w tym telefonicznie, lub w drukowanych materiałach informacyjnych przesyłanych na wniosek wyborcy niepełnosprawnego, w tym w formie elektronicznej. Informacje te są przekazywane wyborcy niepełnosprawnemu po podaniu przez wyborcę jego nazwiska, imienia (imion) oraz adresu stałego zamieszkania.

   Informacje te wójt (burmistrz, prezydent miasta) podaje również niezwłocznie do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej oraz w sposób zwyczajowo przyjęty w danej gminie.

2. Obowiązki Państwowej Komisji Wyborczej (art. 37b kodeksu wyborczego):
   Państwowa Komisja Wyborcza zamieszcza na swojej stronie internetowej WWW.pkw.gov.pl informacje o uprawnieniach przysługujących wyborcom niepełnosprawnym na podstawie kodeksu wyborczego, w formie uwzględniającej różne rodzaje niepełnosprawności.

   Ponadto Państwowa Komisja Wyborcza sporządza w alfabecie Braille’a materiał informacyjny o uprawnieniach przysługujących wyborcom niepełnosprawnym na podstawie kodeksu wyborczego i przekazuje go zainteresowanym na żądanie.

3. Obowiązki komisji obwodowej (art. 37c kodeksu wyborczego):
   Na prośbę wyborcy niepełnosprawnego członek obwodowej komisji wyborczej jest obowiązany przekazać ustnie treść obwieszczeń wyborczych w zakresie informacji o komitetach wyborczych biorących udział w wyborach oraz zarejestrowanych kandydatach i listach kandydatów.

   Obwieszczenia wyborcze umieszczane w lokalu wyborczym jak i poza nim oraz wyniki głosowania w obwodach głosowania i okręgach wyborczych powinny być zamieszczane w miejscach łatwo dostępnych dla osób niepełnosprawnych o ograniczonej sprawności ruchowej.

4. Prawo do bezpłatnego transportu osób niepełnosprawnych do i z lokalu wyborczego (art. 37E kodeksu wyborczego):
   Wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ma prawo do bezpłatnego transportu do lokalu wyborczego

   Z miejsca zamieszkania, pod którym dany wyborca ujęty jest w spisie wyborców, albo miejsca podanego we wniosku o dopisanie do spisu wyborców w danej gminie do lokalu wyborczego właściwego dla obwodu głosowania, w którego spisie wyborców ujęty jest ten wyborca, albo miejsca pobytu do najbliższego lokalu wyborczego w dniu głosowania, w przypadku otrzymania zaświadczenia o prawie do głosowania w miejscu pobytu.

   Wyborca z niepełnosprawnością ma także prawo do transportu powrotnego z lokalu wyborczego do miejsca, w którym dany wyborca rozpoczął podróż.

   Transport do lokalu i transport powrotny zapewnia wójt gminy, w której w dniu wyborów nie funkcjonuje gminny przewóz pasażerski.

   Wyborcy z niepełnosprawnością, którego stan zdrowia nie pozwala na samodzielną podróż, może towarzyszyć opiekun.

   Zamiar skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego wyborca z niepełnosprawnością zgłasza właściwemu wójtowi do 13 dnia przed dniem wyborów.

   W przypadku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej oraz wyborów wójta zgłoszenie zamiaru skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego dotyczy również ponownego głosowania. W przypadku gdy zgłoszenie zamiaru skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego ma dotyczyć tylko ponownego głosowania, zamiar można zgłosić do 5 dnia przed dniem ponownego głosowania.

   Wspomniane zgłoszenie może być dokonane ustnie, pisemnie lub w formie elektronicznej. W zgłoszeniu podaje się nazwisko i imię (imiona), numer ewidencyjny PESEL wyborcy oraz opiekuna, jeśli ma towarzyszyć wyborcy, oznaczenie miejsca zamieszkania, lub innego miejsca, wskazanie, czy wyborca ma zamiar skorzystać z transportu powrotnego, oznaczenie wyborów, których dotyczy zgłoszenie, oraz numer telefonu lub adres poczty elektronicznej wyborcy, o ile posiada.

   W zgłoszeniu wyborca, którego stan zdrowia nie pozwala na samodzielną podróż, oświadcza o tym fakcie, a wyborca niepełnosprawny oświadcza o orzeczonym stopniu niepełnosprawności i ważności orzeczenia.

   Wójt informuje wyborcę, który zgłosił zamiar skorzystania z prawa transportu do lokalu, o godzinie transportu do lokalu w dniu głosowania, najpóźniej na 3 dni przed dniem głosowania. Wyborca, który zgłosił zamiar skorzystania z prawa do transportu do lokalu lub transportu powrotnego, może wycofać swoje zgłoszenie albo zrezygnować tylko z transportu powrotnego nie później niż na 2 dni przed dniem głosowania. Wycofanie zgłoszenia albo zrezygnowanie z transportu powrotnego może być dokonane ustnie, pisemnie lub w formie elektronicznej.

II. Udogodnienia podczas głosowania

1. Nakładki do głosowania (art. 40a kodeksu wyborczego):
   Wyborca z dysfunkcją wzroku może głosować przy użyciu nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille’a.
2. Głosowanie korespondencyjne (art. 53a-53e kodeksu wyborczego):

   Wyborca niepełnosprawny zaliczony do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności może głosować korespondencyjnie.

   Zamiar głosowania korespondencyjnego wyborca z niepełnosprawnością zgłasza komisarzowi wyborczemu do 13 dnia przed dniem wyborów.

   Zgłoszenie może być dokonane ustnie, pisemnie, telefonicznie lub w formie elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym,. Powinno ono zawierać nazwisko i imię (imiona), numer ewidencyjny PESEL wyborcy niepełnosprawnego, oznaczenie wyborów, których dotyczy zgłoszenie, a także wskazanie adresu, na który ma być wysłany pakiet wyborczy.

   Do wspomnianego zgłoszenia dołącza się kopię aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności.
   Ponadto warto wiedzieć, że w zgłoszeniu wyborca z niepełnosprawnością może zażądać przesłania mu wraz z pakietem wyborczym nakładek na karty do głosowania sporządzonych w alfabecie Braille’a oraz może zamieścić lub podać adres poczty elektronicznej lub numer telefonu komórkowego oraz informację o wyrażeniu zgody na przekazanie danych do rejestru danych kontaktowych osób fizycznych.

   Uwaga:
   Jeżeli głosowanie korespondencyjne ma dotyczyć wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej albo wyborów wójta zgłoszenie zamiaru głosowania korespondencyjnego dotyczy również ponownego głosowania. W przypadku, gdy w jednym dniu odbywają się więcej niż jedne wybory, zgłoszenie zamiaru głosowania korespondencyjnego jest wspólne dla wszystkich przeprowadzanych w danym dniu wyborów.

   Głosowanie korespondencyjne nie jest możliwe, jeśli wyborca niepełnosprawny udzielił pełnomocnictwa do głosowania.

   Wyborca z niepełnosprawnością, który zgłosił zamiar głosowania korespondencyjnego, otrzymuje pakiet wyborczy, nie później niż 6 dni przed dniem wyborów,

   Pakiet wyborczy doręcza się wyłącznie do rąk własnych wyborcy, po okazaniu dokumentu potwierdzającego tożsamość i pisemnym pokwitowaniu odbioru.

   Jeżeli odbierający nie może potwierdzić odbioru, osoba doręczająca pakiet wyborczy sama stwierdza datę doręczenia oraz wskazuje odbierającego i przyczynę braku jego podpisu.

   §  8.  W przypadku nieobecności wyborcy pod wskazanym adresem doręczający umieszcza zawiadomienie o terminie powtórnego doręczenia w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania wyborcy. Termin powtórnego doręczenia nie może być dłuższy niż 1 dzień od dnia pierwszego doręczenia.

3. Głosowanie przez pełnomocnika (art. 54-58 kodeksu wyborczego):

   Wyborca niepełnosprawny o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz wyborca, który najpóźniej w dniu wyborów kończy 60 lat, może udzielić pełnomocnictwa do głosowania w jego imieniu w wyborach.

   Pełnomocnictwo do głosowania można przyjąć tylko od jednej osoby, jednakże istnieje tu jeden wyjątek. Otóż pełnomocnictwo można przyjąć od dwóch osób, jeżeli co najmniej jedną z nich jest wstępny, zstępny, małżonek, brat, siostra lub osoba pozostająca w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli w stosunku do pełnomocnika.

   Pełnomocnikiem nie może być osoba wchodząca w skład komisji obwodowej właściwej dla obwodu głosowania osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania, a także mężowie zaufania, jak również kandydaci w danych wyborach.

   Pełnomocnictwa do głosowania udziela się przed wójtem lub przed innym pracownikiem urzędu gminy upoważnionym przez wójta do sporządzania aktów pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo jest sporządzane na wniosek wyborcy wniesiony do urzędu gminy (właściwej ze względu na miejsce głosowania) najpóźniej w 9 dniu przed dniem wyborów. Wniosek powinien zawierać: nazwisko i imię (imiona), datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL oraz adres zamieszkania zarówno wyborcy, jak i osoby, której ma być udzielone pełnomocnictwo, a także wyraźne oznaczenie wyborów, których dotyczy. W powyższym wniosku wyborca może zamieścić adres poczty elektronicznej lub numer telefonu komórkowego oraz informację o wyrażeniu zgody na przekazanie danych do rejestru danych kontaktowych osób fizycznych.

   Wniosek może być złożony: ustnie, na piśmie utrwalonym w postaci papierowej, opatrzonej własnoręcznym podpisem, lub elektronicznej, opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.

   Do wniosku załącza się:

   1. kopię aktualnego orzeczenia właściwego organu orzekającego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności osoby udzielającej pełnomocnictwa do głosowania;
   2. pisemną zgodę osoby mającej być pełnomocnikiem, zawierającą jej nazwisko i imię (imiona) oraz adres zamieszkania, a także nazwisko i imię (imiona) osoby udzielającej pełnomocnictwa.

      W wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej oraz w wyborach wójta akt pełnomocnictwa sporządza się odrębnie na pierwsze oraz ponowne głosowanie.

      Akt pełnomocnictwa sporządza się w trzech egzemplarzach, z których po jednym otrzymują udzielający pełnomocnictwa do głosowania i pełnomocnik, zaś trzeci egzemplarz pozostaje w urzędzie gminy.

      Jeżeli wniosek o sporządzenie aktu pełnomocnictwa do głosowania nie spełnia opisanych wymogów wójt, w terminie 3 dni od dnia otrzymania wniosku, wzywa wyborcę do usunięcia wad wniosku w terminie 3 dni.

      Jeżeli wad nie można usunąć albo nie zostały one usunięte w terminie wójt odmawia sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania. Odmowę sporządzenia aktu pełnomocnictwa do głosowania, wraz z uzasadnieniem, doręcza się niezwłocznie wyborcy.

      Wyborca ma prawo do cofnięcia udzielonego pełnomocnictwa do głosowania. Cofnięcie pełnomocnictwa do głosowania następuje przez złożenie najpóźniej na 2 dni przed dniem wyborów stosownego oświadczenia wójtowi gminy, w której sporządzono akt pełnomocnictwa do głosowania, lub doręczenie takiego oświadczenia właściwej obwodowej komisji wyborczej w dniu głosowania.
      Uwaga

      Głosowanie przez pełnomocnika jest wyłączone w sytuacji, gdy niepełnosprawny wyborca zgłosi zamiar głosowania korespondencyjnego, a także wygasa w sytuacji, gdy wyborca z niepełnosprawnością odda głos osobiście.

4. Pomoc innej osoby (art. 53 kodeksu wyborczego):
   Wyborcy z niepełnosprawnością, na jego prośbę, może pomagać inna osoba, z wyłączeniem członków komisji wyborczych i mężów zaufania. Osoba pomagająca może przebywać wraz z wyborcą za kotarą i udzielić jej wyłącznie technicznej pomocy przy oddawaniu głosu.