Polski Związek Niewidomych

Jak Państwo wiedzą, przedstawiciel PZN jest członkiem Rady Organizacji Pacjentów przy ministrze właściwym ds. zdrowia. Na posiedzeniu 5 sierpnia 2026 r. było omawianych pięć tematów, trzy z nich dotyczyły chorób oczu. W spotkaniu uczestniczyła pani wiceminister Katarzyna Kęcka i dyrektorzy Departamentów Ministerstwa Zdrowia – Departamentu Lecznictwa i Rozwoju Kadr Medycznych oraz przedstawiciele Narodowego Funduszu Zdrowia. Poniżej przyjęte ustalenia.

Uczestniczyłam w spotkaniu razem z Teresą Kłys, dyrektorką Centralnej Przychodni Rehabilitacyjno-Leczniczej PZN w Warszawie.

Na posiedzeniu omawiano następujące zagadnienia:

1. Świadczenia ortoptyczne w koszyku świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
2. Wprowadzenie do listy zawodów medycznych zawodów związanych z rehabilitacją osób niewidomych i słabowidzących.
3. Zarządzenie nr 74/2026/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 23 lipca 2026 r. zmieniające zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju leczenie szpitalne i leczenie szpitalne – świadczenia wysokospecjalistyczne oraz Zarządzenie nr 70/2026/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 lipca 2026 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna.

Ad. 1. Polski Związek Niewidomych pozyskał informacje, że w koszyku świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej nie będzie świadczeń ortoptycznych. Naszym zdaniem ćwiczenia ortoptyczne powinny być realizowane w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Pacjenci korzystający z ćwiczeń ortoptycznych nie wymagają hospitalizacji, dlatego wykonywanie tych świadczeń w warunkach oddziału szpitalnego nie znajduje uzasadnienia organizacyjnego ani ekonomicznego. Świadczenia te powinny być realizowane w wyspecjalizowanych poradniach, które są najlepiej przygotowane do prowadzenia diagnostyki, terapii i monitorowania efektów leczenia.

Zapewniano nas, że decyzji takich nie ma. Projekt na razie jest w opinii Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Zachęcano do złożenia stanowiska Polskiego Związku Niewidomych do Ministerstwa Zdrowia i do Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Po zebraniu uzyskałyśmy opinię Agencji Oceny Technologii Medycznych, która jest przychylna dla nas i nasze stanowisko będzie w tej sytuacji podziękowaniem dla Agencji i Ministerstwa za stanowisko podtrzymujące potrzebę tego typu świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.

Ad. 2. Wprowadzenie do listy zawodów medycznych zawodów związanych z rehabilitacją osób niewidomych i słabowidzących: rehabilitanta wzroku słabowidzących, instruktora orientacji przestrzennej i mobilności. Zawody związane z rehabilitacją osób niewidomych i słabowidzących obecnie nie podlegają takim samym regulacjom prawnym jak inne zawody związane z ochroną zdrowia. Zależy nam na tym, aby te zawody miały odpowiednie umocowanie prawne.

Brak tego rodzaju specjalistów na liście zawodów medycznych powoduje problemy z angażowaniem ich do realizowania rehabilitacji osób z dysfunkcją wzroku w ramach świadczeń gwarantowanych w świadczeniu o nazwie „Rehabilitacja osób z dysfunkcją narządu wzroku”. Poza tym, gdyby specjaliści ci znaleźli się na liście zawodów medycznych, mogliby być w wykazie osób uprawnionych do wystawiania zleceń na zaopatrzenie w wyroby medyczne. Aktualnie, wg Zarządzenia Prezesa NFZ NR 177/2023/DSOZ z dnia 6 grudnia 2023 r. zmieniającego zarządzenie w sprawie warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju świadczeń zaopatrzenia w wyroby medyczne, placówki, które mają podpisane umowy z NFZ i realizują tzw. świadczenia gwarantowane w każdym miejscu obsługi świadczeniobiorców w zakresie optyki okularowej, czy zaopatrzenia w białe laski, w godzinach realizacji świadczeń powinny zapewnić stałą obecność, m.in.: rehabilitanta wzroku słabowidzących czy instruktora orientacji i mobilności.

Zachęcano nas do wystąpienia w tej sprawie do Ministerstwa Zdrowia. Wymaga to wcześniejszego przeanalizowania Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kwalifikacji wymaganych od pracowników na poszczególnych rodzajach stanowisk pracy w podmiotach leczniczych niebędących przedsiębiorstwami medycznymi. Problemem pewnie okaże się kształcenie instruktorów orientacji przestrzennej uzyskane w wyniku kursów organizowanych przez PZN i certyfikowanych przez naszą organizację. Jak nas informowano, powinno to być wykształcenie potwierdzone co najmniej w ramach kształcenia policealnego. Przygotujemy takie wystąpienie do Ministerstwa Zdrowia i podejmiemy ponowną próbę wprowadzenia tych zawodów na listę zawodów medycznych.

Ad. 3. Wyrażamy zaniepokojenie treścią opublikowanych Zarządzeń, zwłaszcza w zakresie diagnostyki i leczenia chorób oczu, zmienia ono drastycznie sposób rozliczania zabiegów usunięcia zaćmy. Polski Związek Niewidomych apeluje o odstąpienie od zmian dotyczących okulistyki wprowadzanych przez oba Zarządzenia Prezesa NFZ oraz o utrzymanie nielimitowanej w praktyce dostępności operacji usunięcia zaćmy finansowanych ze środków publicznych oraz niepogarszanie i tak już obecnie trudnej dostępności do świadczeń okulistycznych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.

Jeżeli chodzi o ten temat przedstawiciele Narodowego Funduszu Zdrowia przekonywali nas o realizacji zasady gospodarki finansowej opartej na zasadach bilansowych. Fundusz jest zobowiązany do świadczeń, jakie są zawarte w umowach i te będą realizowane. Natomiast kwoty nadwykonań na wniosek świadczeniobiorcy mogą być wypłacane, ale dopiero po roku. Informowano nas także, że można składać wnioski w ramach podpisanej umowy o potrzebę zwiększenia zobowiązań. Jednak nie dawano nam większych nadziei na zmiany w tym temacie.

Czwarty temat omawiany na posiedzeniu dotyczył pielęgniarek i położnych. Pani Minister Zdrowia powołała Zespół do spraw opracowania projektu przepisów regulujących zawody pielęgniarki i położnej, do którego zadań należało dokonanie analizy i weryfikacji obowiązujących przepisów prawa w obszarze pielęgniarstwa i położnictwa dotyczących: wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej, uzyskiwania prawa wykonywania zawodów pielęgniarki i położnej, kształcenia zawodowego pielęgniarki i położnej oraz kształcenia podyplomowego pielęgniarki i położnej, poziomów kompetencyjnych oraz przygotowanie projektu przepisów regulujących zawody pielęgniarki i położnej. W skład Zespołu wchodzili przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, uczelni kształcących na kierunku pielęgniarstwo i położnictwo, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, Polskiego Towarzystwa Położnych, Komisji Wyższego Szkolnictwa Medycznego Parlamentu Studentów RP. Zespół zakończył swoje prace i przedłożył Ministrowi Zdrowia wstępny projekt ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej. Joanna Pietrusiewicz, prezes Zarządu Fundacji „Rodzić po Ludzku” i członek Rady, wskazała na to, że trudno zauważyć korzyści dla kobiet w propozycji tej ustawy. Znacznie łatwiej wskazać korzyści organizacyjne podmiotów leczniczych, które zyskają bardziej elastyczny personel. Największym beneficjentem projektu może być menedżer placówki, a nie pacjent. Pani Minister podkreślała, że będzie dokładnie analizować wszystkie zgłoszone uwagi.

Piąty temat to rekomendacje do Rady Organizacji Pacjentów przy ministrze właściwym do spraw zdrowia w kwestii działań profilaktycznych, którego wnioskodawcą była Krystyna Wechmann z Federacji Stowarzyszeń „Amazonki”. Rekomendacje te będą analizowane na kolejnym spotkaniu, tym bardziej że 2 września Ministerstwo Zdrowia organizuje konferencję na temat ogólnopolskiej kampanii „Profilaktyka – Podaj dalej”, która rozpocznie ogólnopolskie działania promujące profilaktykę zdrowia.

Elżbieta Oleksiak
Instytut Tyflologiczny PZN
Członek Rady Organizacji Pacjentów przy Ministrze Zdrowia

Fot. Shutterstock