Treść artykułu

Na biurku kalkulator, okulary i segregator z napisem "podatki"

Jak skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej?

Do 30 kwietnia 2021 r. wszyscy podatnicy muszą złożyć zeznanie podatkowe za rok ubiegły. Jednocześnie wszyscy zadajemy sobie pytanie, czy istnieje możliwość skorzystania z jakichś ulg podatkowych?

Jednym z niewielu przywilejów, jakie pozostały w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, jest ulga rehabilitacyjna. Przysługuje ona podatnikom będącym formalnie osobami niepełnosprawnymi lub tym, którzy mają na utrzymaniu takie osoby, w związku z poniesieniem przez nie wydatków na cele rehabilitacyjne oraz związanych z ułatwieniem wykonywania codziennych czynności życiowych. Poniżej chciałbym omówić zakres tego podatkowego przywileju, aby ułatwić czytelnikom dokonanie odliczeń.

 

Kto może skorzystać z odliczenia?

Przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1426) wymieniają dwa rodzaje podmiotów, które mogą skorzystać z ulgi rehabilitacyjnej. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 6 ustawy wydatki na cele rehabilitacyjne oraz związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych poniesione w roku podatkowym mogą być odliczone od dochodu:

  • podatnika będącego osobą niepełnosprawną

lub

  • podatnika, na którego utrzymaniu są następujące osoby niepełnosprawne: współmałżonek, dzieci własne i przysposobione, dzieci obce przyjęte na wychowanie, pasierbowie, rodzice, rodzice współmałżonka, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięciowie i synowe – jeżeli w roku podatkowym dochody tych osób nie przekraczają kwoty dwunastokrotności renty socjalnej w wysokości obowiązującej w grudniu roku podatkowego (czyli 14 400 zł).

Do dochodów tych nie zalicza się alimentów na rzecz dzieci oraz zasiłku pielęgnacyjnego. W przypadku, gdy oboje rodzice łożą na utrzymanie niepełnosprawnego dziecka (bez względu na to, czy pozostają w związku małżeńskim, czy też nie), każdemu z nich przysługuje prawo do ulgi rehabilitacyjnej w wysokości faktycznie poniesionego przez siebie wydatku. W przypadku wydatków ograniczonych limitem kwotowym każdemu z rodziców przysługuje odrębny (własny) limit.

Zgodnie z art. 26 ust. 7d ustawy podatkowej osobą niepełnosprawną jest wyłącznie taka, której niepełnosprawność została udokumentowana orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności oraz orzeczeniem o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16. r.ż., o których mowa w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub na podstawie decyzji przyznającej rentę z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, rentę szkoleniową albo rentę socjalną.

Dodatkowo, zgodnie z brzmieniem art. 26 ust. 7g wspomnianej ustawy, uprawnienie to przysługuje także osobie, która posiada orzeczenie o niepełnosprawności wydane przez właściwy organ na podstawie odrębnych przepisów obowiązujących do dnia 31 sierpnia 1997 r. Chodzi tutaj o orzeczenia o zaliczeniu do jednej z trzech grup inwalidzkich.

 

Jakie wydatki można odliczyć?

Katalog wydatków uprawniających do odliczeń z tytułu ulgi rehabilitacyjnej zawiera art. 26 ust. 7a ustawy. Wydatki te, ze względu na kryterium wysokości odliczenia, można podzielić na dwie grupy: niepodlegające ograniczeniu kwotowemu oraz podlegające takiemu ograniczeniu do określonej wysokości.

Do pierwszej grupy – bez limitu odliczeń – zaliczamy wydatki poniesione na:

  1. Adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.

Zgodnie z wytycznymi Krajowej Administracji Skarbowej w ramach tej ulgi nie można odliczyć wydatków poniesionych na dostosowanie terenu wokół budynku mieszkalnego.

  1. Przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.

Zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych omawiane odliczenie nie ma zastosowania do zakupu nowego samochodu osobowego fabrycznie przystosowanego do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

  1. Zakup i naprawę indywidualnego sprzętu, urządzeń i narzędzi technicznych niezbędnych w rehabilitacji oraz ułatwiających wykonywanie czynności życiowych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności, z wyjątkiem sprzętu gospodarstwa domowego.

Mimo ustawowego wyłączenia sprzętu gospodarstwa domowego w 2018 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał opinię (0113-KDIPT3.4011.95.2018.2.KSM), zgodnie z którą osoba niewidoma mogła odliczyć wydatek na zakup kuchenki ceramicznej. Z prośbą o interpretację przytoczonego przepisu wystąpiła osoba niewidoma mieszkająca samotnie. Wskazała ona, iż zakup kuchenki ceramicznej pozwoli jej na samodzielne i bezpieczne korzystanie z urządzenia w przeciwieństwie do kuchenki gazowej.

  1. Zakup wydawnictw i materiałów (pomocy) szkoleniowych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności.

Należy przez to rozumieć wszelkie wydawnictwa, które są pomocne w rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami. Mogą to być opracowania lub poradniki na temat danego schorzenia, wydawnictwa audio zawierające poradniki i materiały szkoleniowe dla osób niewidomych i słabowidzących.

  1. Odpłatność za pobyt na turnusie rehabilitacyjnym.

Żeby skorzystać z tego odliczenia, turnus rehabilitacyjny musi być realizowany w ośrodku wpisanym na listę miejsc organizujących takie turnusy. Rejestr ośrodków można znaleźć na stronie Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej. W ramach ulgi nie można odliczać kosztów związanych z pobytem przewodnika na turnusie. Nie można również odliczyć wydatków poniesionych na wynajęcie prywatnej kwatery w związku z pobytem w miejscowości uzdrowiskowej w celu poddania się zabiegom leczniczym i rehabilitacyjno-usprawniającym.

  1. Odpłatność za pobyt na leczeniu w zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego, pobyt w zakładzie rehabilitacji leczniczej, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz za zabiegi rehabilitacyjne.

W ramach ulgi istnieje możliwość odliczenia wydatków za zabiegi rehabilitacyjne, przy czym zabiegi te nie muszą się wiązać z pobytem w zakładzie rehabilitacji leczniczej, zakładach opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych. Zabiegi, mające na celu przywrócenie sprawności bądź zminimalizowanie skutków niepełnosprawności, mają w tym znaczeniu charakter rehabilitacyjny i również podlegają odliczeniu.

  1. Opiekę pielęgniarską w domu nad osobą niepełnosprawną w okresie przewlekłej choroby uniemożliwiającej poruszanie się oraz usługi opiekuńcze świadczone dla osób niepełnosprawnych zaliczonych do I grupy inwalidztwa.

Ustawa podatkowa nie definiuje pojęcia opieki pielęgniarskiej. Należy zatem przyjąć definicję Międzynarodowej Rady Pielęgniarek, zgodnie z którą należy to rozumieć jako pomaganie człowiekowi, również zdrowemu, przy wykonywaniu czynności istotnych dla utrzymania czy uzyskania jego zdrowia oraz zapewnienia godnej śmierci. Opieka pielęgniarska, wspomniana w ustawie podatkowej, obejmuje tylko opiekę świadczoną w domu, wyłącznie wobec osób chorych przewlekle i obłożnie. W omawianej ustawie nie określono również, jakie czynności mieszczą się w pojęciu „usług opiekuńczych”. Aby to ustalić, należy sięgnąć do przepisów z innych ustaw. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej „usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem”.

  1. Opłacenie tłumacza języka migowego.

W tym przypadku istotne jest, aby udokumentować korzystanie z tłumacza języka migowego.

  1. Kolonie i obozy dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 25. r.ż.

Dokument, na podstawie którego zamierzamy skorzystać z powyższego odliczenia, musi zawierać dane podmiotu organizującego kolonie lub obóz dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością.

  1. Odpłatny, konieczny przewóz na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne:
    a) osoby niepełnosprawnej – karetką transportu sanitarnego,
    b) osoby niepełnosprawnej, zaliczonej do I lub II grupy inwalidztwa, oraz dzieci niepełnosprawnych do lat 16 – również innymi środkami transportu niż karetka transportu sanitarnego.

Zgodnie ze stanowiskiem Krajowej Informacji Skarbowej brak określenia rodzaju środka transportu oznacza, że nie istnieją w tym zakresie żadne ograniczenia. Zatem może to być autobus, pociąg lub prywatny samochód osobowy. Możliwe jest też odliczenie wydatków poniesionych na przewóz na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne samochodem stanowiącym własność osoby trzeciej. W przeciwieństwie do odliczenia dotyczącego używania własnego samochodu osobowego, to nie jest limitowane, a zatem podatnik może odliczyć całość poniesionych wydatków na ten cel. Podlegają temu wydatki związane wyłącznie z przejazdami osoby niepełnosprawnej, natomiast koszt zakupu np. biletu autobusowego dla osoby towarzyszącej w podróży do ośrodka rehabilitacyjnego na zabiegi nie może być uwzględniony w odliczeniach. Warto pamiętać o prawidłowym udokumentowaniu wysokości poniesionych wydatków.

  1. Odpłatne przejazdy środkami transportu publicznego związane z pobytem:
    a)na turnusie rehabilitacyjnym,
    b) w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego, rehabilitacji leczniczej, opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych,
    c) na koloniach i obozach dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej oraz dzieci osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 25. r.ż.

W tym przypadku możliwe będzie odliczenie opłaty dotyczącej wyłącznie przejazdów środkami transportu publicznego, czyli dostępnymi dla ogółu ludności: pociąg, autobus czy samolot rejsowy. Przypomnę raz jeszcze, iż omówione odliczenia nie są limitowane. Odlicza się kwotę faktycznie poniesionego wydatku, jednak najważniejsze jest jego prawidłowe udokumentowanie. Wysokość wydatków na cele rehabilitacyjne ustala się na podstawie dokumentu stwierdzającego ich poniesienie zawierającego w szczególności:

  • dane identyfikujące kupującego (odbiorcę usługi lub towaru) i sprzedającego towar lub usługę,
  • rodzaj zakupionego towaru lub usługi,
  • kwotę zapłaty.

Zatem dokumentem potwierdzającym prawo do odliczenia może być faktura, rachunek lub umowa. Nie ma znaczenia, czy wydatek został poniesiony w kraju, czy za granicą. Do przeliczenia poniesionych wydatków w walucie obcej na polskie złote stosuje się średni kurs Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia wydatku. Należy mieć na uwadze, że omawiane odliczenie nie dotyczy wydatków, które zostały sfinansowane (lub dofinansowane) ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, zakładowego funduszu aktywności, Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Narodowego Funduszu Zdrowia, zakładowego funduszu świadczeń socjalnych albo zwrócone w jakiejkolwiek formie. W przypadku, gdy wydatki były częściowo zrefundowane, z wymienionych funduszy odliczeniu podlega różnica pomiędzy poniesionymi wydatkami a kwotą dofinansowaną z tych środków lub zwróconą w jakiejkolwiek formie. Wszystkie nielimitowane wydatki można sumować.

 

Odliczenia limitowane

Drugą grupę wydatków, które można odliczyć w ramach ulgi rehabilitacyjnej, stanowią wydatki poniesione do określonej kwoty. W tym przypadku wartością graniczną jest kwota 2280 zł. Do tej kategorii zaliczamy następujące wydatki:

  1. Opłacenie przewodników osób niewidomych I lub II grupy inwalidztwa oraz osób z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonych do I grupy inwalidztwa.

W 2012 r. organom podatkowym przyznano prawo żądania od podatnika przedstawienia dowodów niezbędnych do ustalenia prawa do odliczenia. Zgodnie z tym przepisem osoba niewidoma powinna wskazać z imienia i nazwiska osoby, którym opłacono pełnienie funkcji przewodnika. Jednocześnie nie wymaga się posiadania faktur lub umów. Obecnie obowiązująca regulacja wprowadziła spore zamieszanie w kwestii odliczania wydatków poniesionych na przewodnika. Zdaniem resortu finansów należało wprowadzić przepisy, zgodnie z którymi osoba, która pełniła funkcję przewodnika osoby niewidomej, powinna wykazać to w swoim zeznaniu podatkowym poprzez wskazanie kwoty otrzymanej od osoby niewidomej. Ministerstwo uważa, że wynagrodzenie przewodnika musi mieć wyłącznie charakter pieniężny. Koszty obiadu, kwiatów lub innego prezentu stanowiącego wynagrodzenie za pełnienie funkcji przewodnika nie kwalifikują się do odliczenia w ramach tej ulgi. Ministerstwo Finansów bycie przewodnikiem osoby niewidomej traktuje jako usługę. Omawiane odliczenie nie obejmuje opłacania przewodnika dziecka niewidomego, które nie ukończyło 16 lat. Ulga przysługuje osobom mającym I lub II grupę inwalidzką – znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności – natomiast dzieci otrzymują jedynie orzeczenia o niepełnosprawności.

  1. Utrzymanie psa asystującego, o którym mowa w ustawie o rehabilitacji zawodowej.

Również w tym przypadku nie wymaga się posiadania dokumentów stwierdzających wysokość wydatków na ten cel. Jednakże, na żądanie organów podatkowych, osoba z niepełnosprawnością ma obowiązek okazać certyfikat potwierdzający status psa asystującego. W tym przypadku również nie trzeba przedkładać dokumentów stanowiących dowód poniesienia kosztów związanych z utrzymaniem psa przewodnika.

  1. Używanie samochodu osobowego stanowiącego własność (lub współwłasność) osoby niepełnosprawnej lub podatnika mającego na utrzymaniu osobę niepełnosprawną albo dziecko niepełnosprawne, które nie ukończyło 16. r.ż.

Odliczenie dotyczy tylko samochodu osobowego, zatem inne środki transportu nie wchodzą w grę. W przypadku tego odliczenia organ kontroli skarbowej nie może żądać przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych wydatków. Obecnie nie ma też znaczenia, w jakim celu osoba z niepełnosprawnością skorzystała z samochodu, który w całości lub w części jest jej własnością. Jeśli wykorzystujemy samochód, jadąc do pracy, do urzędu czy na wizytę lekarską, możemy odliczyć wydatki z tego tytułu. Nie ma obowiązku posiadania prawa jazdy lub faktycznego kierowania pojazdem. To istotna kwestia dla osób niewidomych.

Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Finansów w sytuacji, gdy samochód stanowi współwłasność osób niepełnosprawnych, to każda z nich może dokonywać odliczeń, nawet wtedy, gdy w dowodzie rejestracyjnym wpisany jest tylko jeden ze współwłaścicieli. Należy pamiętać, że umowa najmu bądź użyczenia samochodu nie uprawnia do odliczenia. Osobie fizycznej przysługuje jeden limit z tytułu odliczenia wydatków związanych z używaniem samochodu osobowego, nawet jeżeli ma na utrzymaniu jedną, dwie czy więcej osób niepełnosprawnych i sama jest niepełnosprawna.

Warto podkreślić, że limit w kwocie 2280 zł osobno dotyczy każdego z omówionych odliczeń. Zatem jeżeli osoba niewidoma posiada psa przewodnika i tytuł prawny do samochodu osobowego, może odliczyć każdą z tych podstaw osobno.

 

Kilka słów o odliczaniu wydatków na leki

Odrębne zasady odliczeń przewidziano dla wydatków na leki. W takim przypadku odliczeniu podlega kwota stanowiąca różnicę pomiędzy faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiącu a kwotą 100 zł pod warunkiem, że lekarz specjalista stwierdzi, że osoba niepełnosprawna powinna stosować określone lekarstwa stale lub czasowo. Z odliczenia skorzystać mogą tylko te osoby, u których kwota miesięcznych wydatków na zakup leków przekroczy 100 zł. Odliczamy tylko nadwyżkę ponad tę kwotę. Podatnicy, którzy poniosą wydatki poniżej 100 zł, nie mają praw do odliczenia za dany miesiąc. W tym przypadku nie można sumować wydatków poniesionych na przykład w ciągu kilku miesięcy.

Jak już wspomniałem, aby skorzystać z omawianego uprawnienia niezbędne jest zaświadczenie lekarza specjalisty potwierdzające konieczność stosowania przez osobę niepełnosprawną określonych leków stale lub przez wskazany okres. W celu udokumentowania prawa do ulgi można przedłożyć organowi podatkowemu zaświadczenie lekarskie. Prawo do ulgi przysługuje na wszystkie leki, których konieczność stosowania stałego bądź tymczasowego zaleci lekarz, niezależnie od tego, czy leki związane są ze schorzeniem, w związku z którym orzeczono niepełnosprawność, czy też dotyczą innych dolegliwości.

W sytuacji, gdy podatnik będący osobą z niepełnosprawnością ponosi wydatki na zakup leków dla siebie, jak również nabywa leki dla osoby niepełnosprawnej, którą ma na utrzymaniu, powinien zsumować kwotę wszystkich poniesionych wydatków na leki w danym miesiącu oraz ustalić nadwyżkę ponad 100 zł, która podlega odliczeniu w ramach ulgi rehabilitacyjnej.

 

Mam nadzieję, że w powyższym opracowaniu chociaż częściowo udało mi się objaśnić czytelnikom meandry ulgi rehabilitacyjnej, a co za tym idzie, zachęcić ich do korzystania z przywilejów podatkowych. W razie wątpliwości, czy planowane odliczenie mieści się w ramach omawianego przywileju, należy wystąpić z prośbą o wydanie pisemnej interpretacji przepisu prawa podatkowego. Uzyskane stanowisko będzie wiążącą wykładnią prawa i stanowi gwarancję prawidłowego korzystania z ulgi. Na koniec przypominam o terminowym składaniu zeznań podatkowych, gdyż nawet jednodniowa zwłoka może oznaczać przykre konsekwencje.

 

Krzysztof Wiśniewski